على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1434
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و خم و منحنى . خهى خهى ( xahi - xahi ) پ . كلمهء تحسين يعنى مرحبا و بارك اللّه و آفرين . خى ( xi ) ا . پ . خيك و مشك و كيسه . و چرم و آوند پوستى جهة حمل آب . خى ( xayy ) م . ع . خوى خيا و خواء . مر . خواء . خى ( xayy ) ا . ع . قصد و آهنگ . خياب ( xayy b ) ا . ع . آتش زنهء آتش ناگيرنده و آتش نادهنده . و سعيه فى خياب ابن هياب يعنى در زيان و خسارت است . خيابان ( xiy b n ) ا . پ . گلزار . و رستهاى كه در باغ مىسازند براى عبور و مرور و كنارهاى آن را گل كارى مىكنند . و هر كوى راست و فراخ و دراز كه اطراف آن درخت و گل باشد . خيار ( xiy r ) ا . پ . ميوهاى از طايفهء كدو و آبدار و بيمزه ولى گوارا كه تخازن نيز گويند و بر دو قسم است خيار بالنگ كه خيار تره و خيار سبز نيز گويند و معطر و سبز و استوانهاى شكل و گواراست و خيار شنگ كه كمعطرتر و درازتر و با انحنا و چندان گوارا نيست و هر دو از غذاهاى ماكول . خيار ( xiy r ) ص . ع . گزين و برگزيده . يق : جمل خيار . و ناقة خيار . و رجل خيار . و قوم خيار . خيار ( xiy r ) ا . ع . دل نهادگى به چيزى به خواهش خود . يق : انت بالخيار يعنى اختيار كن چيزى را كه خواهى . و خلص مال . و ج . خير . و ج . خير ( xayyer ) . و نيز خيار از اعلام است . خيار ( xiy r ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - خيار تره . خيارة ( xiy rat ) ا . ع . هر چيز بسيار ظريف و لطيف و گزيده . و نام دهى در طبريه كه قبر شعيب در آنجاست . خيار چنبر ( xiy r - canbar ) ا . پ . خيار شنگ و خيار شنبر . و خرنوب هندى . خياردان ( xiy r - d n ) ا . پ . فاليز خيار و خيابان اشجار . خيارزار ( xiy r - z r ) ا . پ . فاليز خيار . خيارزه ( xiy r - ze ) ا . پ . شوشهء خيار . و خيار كوچك . و خيارزهء سپند : خيار دشتى و قثاء الحمار . خيار شنبر ( xiy r - canbar ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - ميوهء درختى بزرگ و قشنگ و شبيه بدرخت گردو و از طايفهء لگومينوز كه در ممالك حاره مانند عربستان و مصر و هندوستان و جزاير آنتيل عمل مىآيد و مغز اين ميوه را كه فلوس خيار شنبرى نامند در طب مانند مسهل استعمال كنند . خيارشنگ ( xiy r - ceng ) ا . پ . قسمى از خيار . خيارك ( xiy rak ) ا . پ . قسمى از ورم و دنبل كه در بن ران و زير بغل پديد آيد . خيارى ( xiy ri ) ا . ع . نوعى از بنفشه . خيارين ( xiy rayn ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خيار بالنگ و خيار شنگ . خيازر ( xay zer ) ع . ج . خيزران . خيازنه ( xay zane ) ا . پ . خواهر زن . خياشيم ( xay cim ) ع . ج . خيشوم . و خياشيم الجبال : دماغههاى كوه . و نيز خياشيم : غضروفها كه ميان بينى و دماغ و رگهاى درون بينى مىباشد . خياض ( xey z ) م . ع . خاض خوضا و خياضا . مر . خوض . خياط ( xey t ) ا . ع . آنچه بدان جامه دوزند و سوزن . قوله تعالى : حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ . و گذرگاه و مسلك . خياط ( xayy t ) ا . ع . درزى . خياطة ( xiy tat ) م . ع . خاط خيطا و خياطة . مر . خيط . خياطة ( xey tat ) ا . ع . صنعت خياطى . خياطه ( xayy te ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نخى كه بدان جامه دوزند و خياطى كنند . خياطى ( xayy ti ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - صنعت درزى گرى و دوزندگى . خيال ( xayyl ) ا . ع . پندار و وهم . و صورتى كه در خواب ديده شود و يا در بيدارى تخيل كرده شود . و آنچه در آئينه ديده شود . ج : اخيلة . و شخص مرد و طلعت وى . و گليم سياه كه در كشت زار بر چوبى كنند تا وحوش و طيور وى را انسان خيال كرده برمند . و نام گياهى . و نام اسبى و زمينى . خيال ( xiy l ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پندار و گمان و سمراد و تصور . و خيال باطل : تصور احمقانه . و خيال بستن : تصور كردن و پنداشتن و توهم كردن . و خيال پختن : طمع و توقع داشتن . و خيال خام : تصور بيهوده و پندار مضحك و توقع بىجا و هوس بىجا . و خيال خلافت : حرص و هوس . و خيال كردن : تصور كردن . و خيال واهى : خنجرود و تصور بىجا . و ورق الخيال : برگ كنب و چرس . و قوت خيال : قوهء متصوره . خيال ( xiy l ) م . ع . خال خولا و و خيالا . مر . خول . خيال ( xayy l ) ا . ع . اسب سوار و سوار و فارس و راكب . خيالاء ( xoy l ' ) ا . ع . كبر و غرور و نخوت .